Magnetische declinatie berekenen (WMM2025): magnetisch noorden, ware noorden en UTM-kaartnoorden
Een kompas wijst naar het magnetisch noorden, en dat is niet het ware noorden (geografisch) en ook niet het kaartnoorden (UTM-grid). Kies de plaats en de datum en zie de magnetische declinatie, hoeveel die per jaar verandert en de hoek met het grid, volgens het officiële model WMM2025.
1 Waar?
Je kunt ook direct op de kaart klikken. Je locatie blijft alleen op je apparaat: er wordt niets naar ons gestuurd (adressen worden rechtstreeks vanuit je browser opgezocht in OpenStreetMap).
2 Datum en hoogte
Het WMM2025 geldt van 2025 tot en met 2029. De hoogte verandert het resultaat nauwelijks: je kunt 0 laten staan.
Resultaat
Kies hierboven de plaats (of klik op de kaart). Het resultaat verschijnt hier meteen.
Azimut omrekenen
De drie noordrichtingen
Het ware noorden is de richting van de geografische pool, langs de meridianen. Het magnetisch noorden is waar de kompasnaald naar wijst; het verschilt van plaats tot plaats en van jaar tot jaar. Het kaartnoorden is de richting van de verticale gridlijnen van de UTM-projectie (de "N" van de kaart); het valt alleen op de middenmeridiaan van de zone samen met het ware noorden.
De magnetische declinatie (ook wel variatie) is de hoek van het ware noorden naar het magnetisch noorden: positief (Oost) als de naald rechts van het ware noorden wijst, negatief (West) als hij links wijst. Ware azimut = magnetische azimut + declinatie. De meridiaanconvergentie is de hoek van het ware noorden naar het kaartnoorden, en de hoek tussen kaartnoorden en magnetisch noorden is het verschil tussen die twee.
De waarden komen uit het World Magnetic Model 2025 (NOAA en de Britse Geologische Dienst), hetzelfde model dat gps-ontvangers, telefoons en zeekaarten gebruiken. De declinatie is doorgaans tot op enkele tienden van een graad nauwkeurig; vlak bij de magnetische polen en in gebieden met lokale afwijkingen (ijzererts, magnetisch gesteente, stalen constructies) kan het kompas veel verder afwijken.
Veelgestelde vragen
Wat is magnetische declinatie?
Het is de hoek tussen het ware (geografische) noorden en het magnetisch noorden, waar het kompas naar wijst. Ze is Oost (positief) als de naald rechts van het ware noorden wijst en West (negatief) als hij links wijst.
Hoe corrigeer ik een kompasazimut?
Tel de declinatie erbij op: ware azimut = magnetische azimut + declinatie (met teken: West is negatief). Voor de azimut ten opzichte van het kaartnoorden (UTM) trek je daarnaast de meridiaanconvergentie af. De omrekenaar bij het resultaat doet beide berekeningen.
Waarom verandert de declinatie in de loop van de tijd?
Omdat het magnetisch veld van de aarde, opgewekt door de vloeibare ijzeren kern, voortdurend in beweging is. Op veel plaatsen verandert de declinatie enkele boogminuten per jaar; daarom hebben oude kaarten en akten met magnetische richtingen de declinatie nodig van het moment waarop ze zijn gemeten.
Wat is het verschil tussen magnetisch noorden en kaartnoorden?
Het kaartnoorden is de richting van de N-as van de UTM-projectie, die op kaarten en bij E/N-coördinaten wordt gebruikt. Het verschilt van het ware noorden door de meridiaanconvergentie (nul op de middenmeridiaan van de zone) en van het magnetisch noorden door de combinatie van beide verschillen.
Geldt het resultaat voor elke datum?
Het WMM2025 dekt 2025 tot en met 2029. Voor oudere datums (richtingen in oude akten en kaarten) heb je het historische IGRF-model nodig.